Για την αναγκαιότητα των κοινωνικών επιστημών στην εκπαίδευση

 

ΣΕΚ-Παράρτημα Θεσσαλονίκης

e-mail: thessociologists@gmail.com

ιστοσελίδα: https://sekthessalonikis.blogspot.com/

9 Μαρτίου 2026

Για την αναγκαιότητα των κοινωνικών επιστημών στην εκπαίδευση

Αποτελεί παράδοση του τόπου κάθε κυβέρνηση να επιφέρει εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, συχνά χωρίς διάλογο με τους ενδιαφερόμενους, την εκπαιδευτική κοινότητα, τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και τους γονείς.

Στην περίπτωση των αντικειμένων των κοινωνικών επιστημών, κατά την τελευταία δεκαετία μοιάζει αυτά να έχουν πέσει θύματα αντεκδίκησης σε ό,τι αφορά τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό. Φαίνεται ότι εγκαταλείπουμε σχολικά εγχειρίδια διότι αυτά εισάχθησαν από έτερους κυβερνητικούς σχηματισμούς.

Σε αυτό το πλαίσιο, καταργήθηκαν πλέον τα μαθήματα Κοινωνικών Επιστημών στο Λύκειο και επανήλθε ως εξεταζόμενο πανελλαδικά το μάθημα των Λατινικών αντί της Κοινωνιολογίας. Σαν αντιστάθμισμα εισάχθηκαν στο ωρολόγιο πρόγραμμα όλων των βαθμίδων (από νηπιαγωγείο έως λύκειο) διάφορες δράσεις ασύνδετες ανάμεσα στο ωρολόγιο πρόγραμμα (όπως δράσεις ενεργού πολίτη) και το μάθημα δεξιοτήτων. Πρόκειται για μαθήματα και δράσεις που πραγματοποιούνται χωρίς γνωστική ροή και συνέχεια, ανάμεσα σε σκόρπιες γνώσεις και γνωστικά αντικείμενα, τα οποία υλοποιούνται από εκπαιδευτικούς όλων των ειδικοτήτων, πριν οι μαθητές/τριες αποκτήσουν τα απαραίτητα γνωστικά εφόδια σε κάθε ξεχωριστό αντικείμενο προκειμένου να βουτήξουν στα βαθιά νερά της διαθεματικότητας.

Το αποτέλεσμα είναι παιδιά με αποσυντονισμένη σκέψη, χωρίς ουσιαστικά εφόδια για τις σύγχρονες κοινωνικές αλλαγές, μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει τρομακτικά γρήγορα.

Σε αυτό το σημείο, οι κοινωνικές επιστήμες προσφέρουν κάτι μοναδικό: συστηματική μελέτη των κοινωνικών φαινομένων και αλλαγών σε βάθος, κριτική σκέψη, διάλογο, διεξοδική συζήτηση για τους προβληματισμούς και τις απορίες των μαθητών και μαθητριών για κοινωνικά ζητήματα. Η μία επιπλέον ώρα Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής στο Γυμνάσιο και η απουσία σύνδεσης με το μονόωρο μάθημα της Οικονομίας στην ίδια τάξη, χωρίς να φαίνεται η συσχέτιση οικονομίας και κοινωνίας, απλώς προσθέτει επιπλέον φόρτο στο αναλυτικό πρόγραμμα.

Ταυτόχρονα, η απουσία των μαθημάτων των κοινωνικών επιστημών στο Λύκειο, υποβαθμίζει τις Κοινωνικές Επιστήμες στη συνείδηση των μαθητών. Πρόκειται δε για την ηλικία όπου οι έφηβοι είναι ώριμοι πλέον να διαχειριστούν θέματα που άπτονται της κοινωνίας και πραγματικά χρειάζονται αυτή τη γνώση και την κατανόηση για ό,τι τους συμβαίνει. Είναι άδικο λοιπόν, για τους ίδιους τους έφηβους πρωτίστως στην Ελλάδα, να υστερούν σε γνώσεις και σε εργαλεία διαχείρισης της σύγχρονης ζωής συγκριτικά με τους συνομηλίκους τους σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται πραγματικά για αρνητική πρωτοτυπία του ελληνικού προγράμματος σπουδών, συγκρινόμενο με τα διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα, όπου οι κοινωνικές επιστήμες αποτελούν βασικό αντικείμενο διδασκαλίας στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Κυρίως σε μια συγκυρία που υπάρχει η βούληση, καθώς φαίνεται, να αγγίξουμε και να συναγωνιστούμε τα διεθνή πρότυπα. Αυτό δεν θα συμβεί αν η εκπαίδευσή μας χωλαίνει τόσο σε βασικές γνώσεις και καλλιέργεια νοητικών δεξιοτήτων!

Επανερχόμαστε ζητώντας την αναθεώρηση του προγράμματος σπουδών στο Λύκειο, με την επανένταξη και αναβάθμιση των μαθημάτων των Κοινωνικών Επιστημών, εν όψει μάλιστα της καθιέρωσης Εθνικού Απολυτηρίου.

Συγκεκριμένα : Εκτός της Πολιτικής Παιδείας στην Α’ Λυκείου, επιτακτική παραμένει στη Β’ Λυκείου η επαναφορά των μαθημάτων: «Σύγχρονος Κόσμος, Πολίτης και Δημοκρατία», ως μάθημα γενικής παιδείας, εφόσον εμπεριέχονται σε αυτό πλήθος θεμάτων που απασχολούν το σύγχρονο πολίτη, όπως δικαιώματα, μετανάστευση, ταυτότητες, παγκοσμιοποίηση, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παραβατικότητα. Ζητείται επιπλέον η επαναφορά του μαθήματος «Βασικές Αρχές Κοινωνικών Επιστημών» ως μάθημα κατεύθυνσης, με το οποίο γίνεται ουσιαστική σύνδεση κοινωνιολογίας, οικονομίας και πολιτικής επιστήμης.

Φυσικά, η επαναφορά του μαθήματος της «Κοινωνιολογίας» στη Γ’ λυκείου ως μάθημα κατεύθυνσης ανθρωπιστικών (και κοινωνικών) επιστημών είναι απαραίτητη, πόσο μάλλον επειδή πλήθος σχολών όλων των επιστημών συμπεριλαμβάνουν την κοινωνιολογική γνώση μέσα στα προγράμματα σπουδών τους, αλλά και καθώς οι θεματικές που θίγει το μάθημα της Κοινωνιολογίας, καθιστούν το εν λόγω μάθημα απαραίτητο για όποιον/α ζει στη σύγχρονη κοινωνία (μορφές κοινωνικής οργάνωσης, κοινωνικοποίηση και κοινωνικός έλεγχος, σύγχρονη ελληνική οικογένεια, εκπαίδευση και εκπαιδευτικά συστήματα, εργασία, ανεργία και κοινωνικές ανισότητες, μορφές εξουσίας, πολιτική και εκλογική συμπεριφορά, πολιτικά κόμματα, κοινή γνώμη, μέσα μαζικής επικοινωνίας, παραβατικότητα και εγκληματικότητα, ετερότητα, διαπολιτισμικές σχέσεις).

Εργαζόμαστε για ένα σχολείο που καλλιεργεί την αποδοχή της ετερότητας, τη συνθετική και την κριτική σκέψη και στέκεται δημιουργικά στις μεταβολές, σε κάθε αλλαγή τροχιάς της κοινωνίας. Όλα αυτά, άλλωστε, είναι απαραίτητα στοιχεία του πολιτισμού μας, για τη διατήρηση και εξέλιξη του.

Για το ΔΣ του ΣΕΚ παρ. Θεσσαλονίκης,

Για το Δ.Σ. του Συλλόγου Ελλήνων/ίδων Κοινωνιολόγων-παρ. Θεσσαλονίκης: Προκόπιος Ορφανός, Πρόεδρος Αγγελική Γαβριέλλα Σαμψωνίδου, Αντιπρόεδρος Ασημίνα Βλάχου, Γενική Γραμματέας Ειρήνη Βεζυράκη, Ταμίας Χάρης Σαλωμίδης, Ειδικός γραμματέας,  Ροδάνθη Σκοπελίτη, Συντονίστρια δράσεων

Για την Ομάδα Εργασίας για την Εκπαίδευση του Συλλόγου Ελλήνων/ίδων Κοινωνιολόγων- παρ. Θεσσαλονίκης: Ασημίνα Βλάχου Ευδοξία Καραδουλαμά Ουρανία Τσουκαλά Ειρήνη Βεζυράκη Άννα Αραμπατζή Προκόπιος Ορφανός